یکی از مهمترین ارکان صنایع بزرگ مواد غذایی و دارویی وجود سردخانه در تشکیلات آنهاست تا جلو فرایندهای ناخواستهای که سبب واکنشهای شیمایی و در نهایت فساد شده را بگیرند. این اماکن با تجهیزات و تأسیسات صنعتی و برودتی ساخته میشوند و مورد بهرهبرداری قرار میگیرند. برای آنکه بتوانیم مدت عمر استفاده از یک ماده در معرض خرابشدن را بیشتر کنیم و آن را برای زمان طولانیتری نگهداری کنیم به چنین تجهیزاتی برای تولید و متمرکز کردن سرما نیاز داریم.
ساخت سردخانه و استفاده از آن نیازمند دانش و تخصصهای کافی و بهروز بوده و برای آن باید استانداردهای زیادی لحاظ شود. همچنین بهتر است پیش از آنکه مجموعه خود را راهاندازی کنید؛ با نمونههای مختلف آن و کارایی هرکدام نیز آشنا شوید تا بتوانید بهترین و پرکاربردترین مدل را برای خود اجرا کنید. در ادامه مقاله برای شما مهمترین نکاتی که لازم است در این باره بدانید را بازگو خواهیم کرد.
آشنایی با مجموعههای سرماساز و برودتی
از زمانهای بسیار دور و قبل از آنکه بشر بتواند پیشرفتهای صنعتی را تجربه کند، بهمرور و بر اساس تجربه دریافت که هوای سرد میتواند جلو خرابشدن مواد غذایی را بگیرد. از همین رو کمکم محلهایی برای جمعآوری برفویخ و حتی آب خنک تدارک دیدند و بعد با پیشرفت معماری سردابها را به وجود آوردند. بعد از انقلاب صنعتی و توسعه سیستمها این امکان فراهم شد که بتوان سرما و هوای سرد را بهصورت مصنوعی و حتی در فصول گرم سال نیز به وجود آورد.
نخستین سردخانهها با کمک چرخههای ترمودینامیکی کار میکردند. بهمرورزمان این محیطها توسعه پیدا کردند و بعد توانستند سوار بر وسایل نقلیه بهصورت متحرک دربیایند. علم همچنان در تلاش است که اجزای مختلف سامانههای برودتی را توسعه دهد و برای نمونه میزان مبادله گرما میان داخل و خارج محیط را به حداقل برساند. از طرفی میزان انرژی مصرفی نیز باید به کمترین میزان و با بالاترین راندمان برنامهریزی شود. تمامی این موارد از دغدغههای افراد فعال در این حوزه هستند.
قسمتهای اصلی تشکیلدهنده یک سردخانه را بشناسید.
هر سیستم تولید و نگهداری سرما از یک سری بخشهای ثابت و معین تشکیل شده که با یکدیگر در ارتباط هستند و برای شما دمای لازم را تأمین میکنند. شاید ابعاد هر نمونه متفاوت باشد اما در نهایت همگی آنها با مکانیسم و دستگاههای مشترکی فرایندهای دمایی و ترمودینامیکی را طی میکنند. ما در ادامه برای بخشهای یک سردخانه صنعتی را شرح خواهیم داد.
کمپرسورها، عامل اصلی تراکم سردخانه
در زمان شروع چرخههای ترمودینامیکی برای تهیه هوای سرد، ما باید گازهای مناسب و موردنیاز خود را در منابع متصل به کمپرسور تزریق کنیم. این گازها باید با ویژگیهای فیزیکی خاصی تهیه شوند تا بتوانند طبق انتظار شما مبادلات گرمایی و انرژی را انجام بدهند. این گاز در سیستمی به نام کمپرسور تحتفشار قرار میگیرد و بهمرور متراکم میشود. با افزایش تراکم و بیشتر شدن فشار گاز؛ برخورد میان ذرات آن نیز بیشتر شده و بهتبع دمای گاز نیز بیشتر میشود.
آنچه که باید در مورد تعمیر و نگهداری تأسیسات حرارتی و برودتی بدانید
کندانسورها و اهمیت آنها در تغییر حالت فیزیکی گاز
بعد از آنکه ما گاز را در کمپرسور متراکم کردیم، آن را به کندانسور میفرستیم تا تحتتأثیر سایر چرخههای ترمودینامیکی و فرایندهای فیزیکی دمای گاز کاهشیافته و به نقطه میعان خود برسد. در این حالت دیگر ما چیزی به اسم گاز نخواهیم داشت. بهجای آن ما مایعی بسیار خنک و با دمای ایدهآل داریم که قرار است سرتاسر فضای سردخانه را دربرگرفته و دمای محیط را کنترل میکند.
اواپراتور و پخش سرما در سردخانه
هر سیستم برودتی به یک پخشکننده قدرتمند نیاز دارد تا گازهای سرد شده را بهصورت یکنواخت و مؤثر در مکان پراکنده کند. اواپراتور دقیقاً همین وظیفه را به عهده داشته و برای شما دمای فضا را تا همان میزان که نیاز دارید پایین میآورد.
شناخت سامانههای برودتی مختلف و کاربرد هرکدام
ما در قسمتهای قبل دانستیم که سردخانهها به هدف تهیه هوای سرد و دمای مطلوب ساخته میشوند و با انجام یک سری فرایندهای دمایی، محیط شما را به وضعیت ایدهآل میرسانند. در این بخش ما به بررسی کاربرد هرکدام از این محیطها میپردازیم و بررسی میکنیم که برای ما چه مزایایی را به دنبال خواهند داشت. اما بهتر است ابتدا با تعریف کلی یک فضای سرماساز با کاربری صنعتی آشنا شوید.
سردخانه های صنعتی
بهطورکلی هر مجموعهای که برای خود یا سایر بیزینسها فضای سرد و کافی جهت نگهداری محصولات را ارائه کند در واقع در حال استفاده از سردخانه صنعتی است. این محیط باید کاملاً پاکیزه بوده و امکان رشد هرگونه عامل فسادزا را به صفر برساند. صنایع فعال در زمینه لبنیات از این محیط برای نگهداری فراوردههای خود و انتقال آنها به جاهای دیگر استفاده میکنند. شرکتهای دارویی نیز برای حفاظت از محصولات حساس خود مانند سرمها و واکسنها باید سردخانه داشته باشند.
نمونههای کلان که برای کارخانههای عظیم مورداستفاده قرار میگیرند از تعداد بسیار زیادی اتاق و سوله باقابلیتهای گوناگون مثل تولید دمای زیر صفر و یا بالای صفر، امکان ایزولهسازی و حتی طبقهبندی را دارند. کسانی که به تجارت میوه مشغول هستند برای اینکه بتوانند بخشی از محصولات خود را خارج از فصل به بازار وارد کنند باید به یک سیستم سرماسازی بسیار هوشمند مجهز باشند.
بسترهای برودتی با دمای بالاتر از صفر
همانطور که اشاره شد در این سامانهها ما امکان تنظیم و تغییر دمای محیط را داریم و میتوانیم آن را در حدود مناسب و مطلوب تنظیم کنیم. بااینوجود برای گروهی از سیستمها تحت عنوان سردخانه بالای صفر این امکان فراهم شده تا سرمایی معادل 1 الی 4 درجه سانتیگراد داشته باشند. در این حالت شما میتوانید موادی که به انجماد و دمای زیر صفر نیاز ندارند را نگهداری کنید.
معمولاً مدت استفاده از آنها کوتاه بوده و نمیتوان بیشتر از 15 روز چیزی را در آن نگهداری کرد. بسیاری از داروها که باید از انجماد محافظت شوند اما به هوای خنک نیز احتیاج دارند نیز در این مکان قرار داده میشوند. سبزیجات نیز برای آنکه تازه و قابلاستفاده باقی بمانند باید در سردخانه بالای صفر گذاشته شوند.
سرمازاهایی با دمای زیر صفر
حالت دیگری که باید به آن اشاره کنیم سردخانه زیر صفر بوده که مواد را به زیر دمای انجماد میبرد. معمولاً انواع گوشتها و خوراکیهایی که در معرض فساد سریع هستند را در این محفظهها نگهداری میکنند. همچنین گاهی برای انبارکردن طولانیمدت مواد غذایی هم به سراغ این گروه از محیطهای سرد میرویم.
حالت دومداره
یکی از بهترین انواع سردخانه، حالت دومداره آن است. با این شرایط شما میتوانید همزمان دمای بالاتر از انجماد و کمتر از انجماد را باهم داشته باشید و در هر محفظه مواد مجزا با دمای مختلف را قرار بدهید. البته یک نکته کلیدی درمورد آنها وجود دارد و آن این است که بعد از تخلیه و پیش از آنکه مجدد بارگیری و اعمال دمای جدید انجام شود لازم بوده که محل را به دمای تعادل برسانید. سپس بهصورت کامل شستوشو داده و مواد ضدعفونی به کار ببرید تا فضا بوی نامطبوع نگیرد.
نمونههای کوچک
حالت دیگری از این سامانهها وجود دارند که ابعاد بسیار مختصرتری داشته و بهاندازه یک اتاق کوچک هستند. این مدلها هم میتوانند بهصورت سردخانه زیر صفر و حتی بالای صفر ساخته شوند. معمولاً کسبوکارهای خردتر و در ابعاد رستورانها و فروشگاههای مواد پروتئینی از آنها بهره میبرند.
بیمارستانها و محیط سردخانه
تمامی بیمارستانها باید به سردخانه مجهز باشند تا بیمارانی که فوت کردهاند را بتوانند بهصورت کاملاً ایمن در آنجا قرار بدهند. این کار برای جلوگیری از پراکندگی عوامل بیماریزا بسیار مهم و حیاتی است و از آیتمهای کاملاً ضروری در این محیطها به شمار میرود.
ماشینها و کامیونهای اتاقک دار
یکی از دغدغههای صاحبان صنایع آن است که مواد غذایی و دارویی را بدون آنکه فاسد شوند؛ بهصورت تازه و کاملاً سالم به مغازهها و به دست مشتریان برسانند. از همین روساخت سردخانه بهصورت متحرک به حالتهای بالا و پایین نقطه انجماد یکی از موارد بسیار مهم و قابلتوجه برای آنها به شمار میرود.
نکات تکمیلی
در انتها باید به یک سری ویژگیها و نکات مهم در خصوص این سردخانهها برای شما اشاره کنیم. به موارد اشاره شده دقت داشته باشید و برای اجرای پروژههای خود آنها را به یاد داشته باشید. هرکدام از این موارد برای شما فواید و مزایای بسیاری به دنبال خواهد داشت:
- برق سردخانهها باید از نوع صنعتی باشد تا به افت ولتاژ دچار نشوید.
- تمامی جدارهها در حالتهای ساکن و متحرک باید ضدزنگ و آنتیباکتریال بوده یا حداقل شستوشو و ضدعفونی آن امکانپذیر باشد.
- سیستم کنترل دما باید کاملاً مکانیزه و قابل برنامهریزی باشد.
- بسیاری از اماکن آژیر هشدار نیز قرار میدهند تا در صورت افت دما یا بالاروی آن بهسرعت اطلاعرسانی شود و مشکلی بابت محصولات به وجود نیاید.
کلام آخر در مورد سردخانه
ما در این مقاله برای شما تمامی نکات مهم و ضروری که لازم است درمورد سردخانه بدانید را شرح دادیم. ابتدا بهصورت کلی مکانیسمها و فرایندهای ترمودینامیکی که در یک سامانه برودتی رخ میدهد را معرفی کرده و به دستگاههایی که این وظایف را برعهده دارند نیز اشاره کردیم. همچنین برای شما توضیح دادیم که هرکدام از مجموعههای سرماسازی برای چه کاربردی مناسبتر هستند و چطور به کار میروند.
سردخانههای ثابت میتوانند بهصورت عظیم یا کوچک ساخته بشوند و دمای آنها از بالای صفر تا کمتر از صفر و بسیار سرد قابل تغییر است. مدلهای متحرک نیز بر روی انواع خودروهای باری سوار میشوند و آنها نیز دمای قابل تغییر دارند. شما میتوانید هم اکنون باتوجهبه نوع فعالیت خود مدل پرکاربردتررا تشخیص دهید و تهیه کنید.
